KSHH

TEL/FAX

++355(4)233671

MISIONI I KSHH-së

Misioni kryesor I KSHH-së është vëzhgimi I respektimit të të drejtave dhe lirive të njeriut dhe reagimi për rivënien e tyre në vend, sensibilizimi I shtetasve mbi mbrojtjen e të drejtave dhe lirive të tyre; përmirësimi I legjislacionit dhe praktikës për zbatimin e ligjit nëpërmjet oponencave dhe rekomandimeve si në fazën e draftimit të tyre, ashtu edhe gjatë zbatimit të tyre.

Gjatë periudhës maj–dhjetor 2003, Komiteti Shqiptar i Helsinkit ka zbatuar projektin "Ekzekutimi i vendimeve penale dhe nxitja e frymës së bashkëpunimit ndërmjet organeve përgjegjëse në këtë fushë-elementë të rëndësishëm për përmirësimin e respektimin e të drejtave të njeriut". Në kuadër të projektit u krye studimi i legjislacionit për ekzekutimin e vendimeve penale dhe i praktikës së ekzekutimit të vendimeve penale për vitin 2002 në rrethet Durrës dhe Tiranë. Qëllimi i këtij projekti ishte njohja e problemeve të ligjit dhe të praktikës të cilat favorizojnë shkeljet e të drejtave të njeriut dhe veprimet abuzive të institucioneve të ngarkuara me ligj për ekzekutimin e vendimeve penale. 

Në zbatim të këtij projekti KSHH-ja iu përmbajt misionit të tij dhe planit të veprimit, pjesës “Reforma në drejtësi” të hartuar nga koalicioni shqiptar kundër korrupsionit (ACAC) mbështetur nga MSI dhe me financimin e USAID-it. 

Objekt vëzhgimi ishte kryesisht ekzekutimi i vendimeve penale të formës së prerë me burgim dhe dënim me gjobë. Vëzhgimi përfshiu gjykatat e shkallës së parë të rretheve gjyqësore Tiranë dhe Durrës, prokuroritë pranë gjykatave të shkallës së parë në këto rrethe, zyrat e përmbarimit, institucionin e redukimit nr.313 (i cili administron vendet e paraburgimit) dhe komisariatin e policisë Durrës.

Për të paraqitur përfundimet dhe rekomandimet që ka nxjerrë nga ky studim i legjislacionit dhe i praktikës së ekzekutimit të vendimeve penale, KSHH organizoi më 19 shkurt 2004, një tryezë të rrumbullakët në të cilën ishin të ftuar ekspertë  të fushës së ekzekutimit të vendimeve penale. Në këtë tryezë ishin të pranishëm përfaqësues të lartë të gjykatës së rrethit gjyqësor Tiranë, zyrat e përmbarimit pranë rretheve gjyqësore Tiranë dhe Durrës, Avokati i Popullit, Drejtoria e Përgjithshme e Burgjeve, Institucioni i Riedukimit 313, Ministria e Rendit Publik, shoqëria civile, etj. Kjo tryezë shfaqi interes sidomos për ato institucione të cilat janë të përfshira në zinxhrin e ekzekutimit të vendimeve penale.

Disa nga përfundimet dhe rekomandimet kryesore të paraqitura në këtë tryezë ishin:

Legjislacioni dhe praktika e ekzekutimit të vendimeve penale

Legjislacioni shqiptar në këtë fushë ka ende nevojë për përmirësime dhe për hartimin e disa akteve normative të munguara, me qëllim që të respektohen më mirë të drejtat e shtetasve dhe të parandalohen shfaqjet abuzive dhe korruptive në këtë sistem.

             Praktika e ekzekutimit të vendimeve penale të formës së prerë tregon se ka raste kur ligjet nuk njihen ose/dhe nuk kuptohen sa dhe si duhet; nuk vlerësohet rëndësia e kësaj faze të procedimit, nuk ushtrohen funksionet e caktuara me ligj. Mbikqyrja e ekzekutimit dhe e vuajtjes së dënimit lë shumë për të dëshiruar.

      Në mjaft raste shkelen afatet e ekzekutimit të vendimeve penale duke shkelur në këtë mënyrë të drejtat e personave dhe duke nxitur veprimet korruptive.

            Trajtimi i personave të dënuar gjatë ekzekutimit të vendimeve penale

Nga vëzhgimet, takimet e drejtëpërdrejta me të dënuar, sinjalizimet, letrat dhe ankesat e tyre rezulton se prokuroria dhe gjykatat nuk kontrollojnë/mbikqyrin, në nivelin e kërkesave të kërkuara nga ligji, ekzekutimin e vendimeve penale me burgim.

            Praktika gjyqësore ka treguar se gjykata, jo në pak raste, nuk përmbush detyrimin ligjor për dërgimin e vendimit gjyqësor të formës së prerë në prokurori brenda afateve të përcaktuara me ligj. Gjithashtu, nuk ushtron funksionin mbikëqyrës/ kontrollues të drejtpërdrejtë lidhur me vuajtjen e dënimit me burgim në institucionet përkatëse. Një ndër arsyet, sipas mendimit tonë, është se gjykatat nuk kanë një ndarje/seksion që të mbulojë këtë natyrë çështjesh.

            Duhen përmirësuar kushtet e punës në procesin e vlerësimit të të dënuarit, ambjentet e pranimit të tyre dhe ekipet e vlerësimit, në institucionet e vuajtjes së dënimit.

Cilësia e ushqimit është e dobët. Të dënuarit që nuk vizitohen nga familjarët e tyre nuk marrin kaloritë e nevojshme të parashikuara nga ligji.

Trajtimi i të miturve lë shumë për të dëshiruar. Masat edukative nuk mund të zbatohen pasi nuk është ngritur ende një institucion edukativ për të miturit që kryejnë vepra penale dhe dënohen me masa edukuese. Në vendet e paraburgimit dhe në burgje duhet të krijohen kushte dhe hapësira më të përshtatshme për trajtimin e të miturve.

            Në disa institucione nuk garantohet gjithnjë e drejta për kujdes shëndetësor për shkaqe të ndryshme. Kryesisht, mungojnë mjekët specialistë, mungojnë ambjentet e përshtatshme për trajtim shëndetësor, mungojnë paisjet dhe aparaturat e nevojshme, etj.

            Praktika tregon se të sëmurët mbahen në Seksionin e Psikiatrisë në Spitalin e Burgut. Ministria e Shëndetësisë dhe Ministria e Drejtësisë nuk kanë përmbushur detyrimin ligjor për hartimin dhe miratimin e një rregulloreje të përbashkët për masat e sigurimit që duhet të merren nga organet e ngarkuara për ruajtjen e personave me masa mjekësore dhe nuk kanë përcaktuar një institut të veçantë për personat e papërgjegjshëm.

            Të dënuarit ushtrojnë shumë pak të drejtën e ankimit. Lidhur me rivendosjen e të drejtave të tyre të shkelura nga burgimi i padrejtë kanë kaluar tetë vjet dhe akoma ligjëvënësi nuk ka hartuar dhe miratuar ligjin “Për kompensimin për burgim të padrejtë”, si një ligj i posaçëm.

            Politika penale që zbatojnë gjykatat shqiptare

Politika penale e gjykatave shqiptare është pothuajse e drejtuar drejt dënimit me      burgim.

            Dënimet alternative të dënimit me burgim dhe masa edukuese për të miturit zbatohet rrallë. Në këtë drejtim mungojnë masat nënligjore.

            Deri më sot nuk ka një bashkëpunim të mirë të gjykatës me bashkitë në lidhje me dënimet plotësuese të vendimeve të formës së prerë, ku gjykata është shprehur për punë në interes si dhe ndërmjet Drejtorisë së Përgjithshme të Burgjeve dhe organeve të qeverisjes vendore lidhur më përgatitjen e lirimit të të dënuarve.

            Lidhur me dënimin me gjobë praktika tregon zyrat e përmbarimit jo në pak raste nuk bëjnë përpjekjet e duhura ligjore për ekzekutimin e detyrueshëm të dënimit me gjobë, të shpenzimeve procedurale, etj, pasi ato nuk kryejnë verifikime të të ardhurave financiare, ekonomike të personit.

            Për të forcuar angazhimin e gjykatës në ekzekutimin e vendimeve penale rekomandojmë, që në gjykatat e rretheve gjyqësore të mëdha ku ka edhe institucione të vuajtjes së dënimit me burgim, të caktohet një seksion ose një gjyqtar i specializuar për të mbuluar rastet e gjykimeve në fazën e ekzekutimit të dënimeve penale dhe për të mbikëqyrur ekzekutimin e dënimeve me burgim.

            Nevojitet përmirësimi i mëtejshëm i mënyrës së mbajtjes së dokumentacionit lidhur me menaxhimin e vendimeve penale të formës së prerë në Gjykatë, Prokurori, në Zyrën e Përmbarimit dhe në Polici ka krijuar probleme.

            Krahas bashkëpunimit ndërmjet institucioneve, ka rëndësi bashkëpunimi me organizatat jofitimprurëse që kanë luajtur dhe luajnë një rol aktiv vëzhgimi dhe në përmirësimin e legjislacionit në këtë fushë.

Një informacion më të zgjeruar dhe të hollësishëm ju do të mund ta gjeni në publikimin e këtij studimi, që pritet të dalë së shpejti nga Komiteti Shqiptar i Helsinkit.