Komiteti Shqiptar i Helsinkit

 

Disa nga ndryshimet kryesore që i janë bërë Kodit Zgjedhor Përgatitur nga: Niazi Jaho, Këshilltar Ligjor i KSHH-së Tiranë, më 2 Mars 2005       Lista e zgjedhësve   Ndryshe nga Kodi i mëparshëm Zgjedhor me çështjen e hartimit, publikimit dhe korrigjimit të listave të zgjedhësve, ligji ngarkon me këtë detyrë kryesisht kryetarët e njësive të qeverisjes vendore, madje në nenin 178 të Kodit, thuhet se personat e ngarkuar me përgatitjen dhe miratimin e listave të zgjedhësve, kur përfshijnë në këto lista të dhëna të rreme ose kur lënë pa përfshirë zgjedhës përgjigjen penalisht. Lista e zgjedhësve hartohet për çdo zonë qendër votimi. Në listën e zgjedhësve shënohet njësia e qeverisjes vendore që ka hartuar dhe miratuar listën e zgjedhësve si dhe numri i qendrës së votimit. Procesi i përgatitjes së listës së zgjedhësve për zgjedhjet e Kuvendit të këtij viti fillon nga data 15 Mars 2005, ndërsa listat paraprake shpallen jo më vonë se data 31 Mars 2005. Brenda 30 ditëve nga shpallja e listave paraprake të zgjedhësve, kryetari i njësisë së qeverisjes vendore, kryen lajmërimin me shkrim për çdo zgjedhës të përfshirë në listat paraprake të qendrave të votimit. Sipas Kodit Zgjedhor të vitit 2003 (të pandryshuar), korrigjimin e listave e bënin komisionet zgjedhore të qeverisjes vendore, ndërsa me ndryshimet që iu bënë këtij Kodi, korrigjimi bëhet vetëm nga kryetari i njësisë së qeverisjes vendore. Sipas Kodit Zgjedhor të ndryshuar, të drejtën për korrigjimin e listave e kanë vetëm zgjedhësit dhe jo edhe partitë politike, siç parashikohej më parë.  Zgjedhësit kanë të drejtë të kërkojnë korrigjimin e listave dhe mbas shpalljes së listave përfundimtare (lista përfundimtare shpallet jo më vonë se 20 ditë përpara datës së zgjedhjeve). Në këtë rast, kërkesa e zgjedhësit që nuk është i rregjistruar në listën përfundimtare i drejtohet gjykatës së rrethit deri 24 orë përpara datës së zgjedhjeve.  Studentët kanë të drejtë të votojnë në vendqëndrimet e tyre. Kërkesa për t’u rregjistruar sipas vendqëndrimit dorëzohet në dekanatin e fakultetit ku studenti është i rregjistruar. Jo më vonë se 5 muaj para mbarimit të mandatit të Kuvendit, Ministri i Arsimit dhe Shkencës me kërkesë të Ministrit të Pushtetit Vendor dhe Decentralizimit, u kërkon rektorateve të Universiteteve të përgatisin listën e zgjedhësve që duan të votojnë sipas vendqëndrimit të tyre dhe që ndodhen aty në periudhën nga 60 deri në 30 ditë nga data e përfundimit të mandatit të Kuvendit.  Dekanatet dorëzojnë në rektoratin përkatës listën e studentëve që kanë bërë kërkesë për të votuar në vendqëndrimin e tyre.   Numërimi i votave   Sipas ndryshimeve që i janë bërë Kodit Zgjedhor, numërimi i votave nuk do të bëhet në qendrat e votimit, por në salla të përshtatshme në bazë zone.  Menjëherë pas përfundimit të votimit, kutitë me fletët e votimit dhe kutia me materialet e zgjedhjeve do të dërgohen në vendin e numërimit të votave, jo më vonë se 3 orë nga mbyllja e votimit.  Dërgimi i kutive do të bëhet me automjet në të cilin do të jenë anëtarët e KQV-së dhe sekretari i qendrës së votimit. Në makinë do të jetë dhe një punonjës i policisë.  Marrja në dorëzim e materialit zgjedhor do të bëhet nga një ose më shumë grupe të marrjes në dorëzim me jo më pak se dy anëtarë të saj (të KZZ-së), ndërsa numërimi i votave do të bëhet nga grupet e numërimit që caktohen nga komisioni i zonës zgjedhore (KZZ-ja) dhe që mund të jenë deri në 5 grupe.  Kryetari, zëvendëskryetari dhe sekretari i grupit të numërimit caktohen sipas procedurave dhe kritereve të përcaktuara për KZZ-të (d.m. th. në bazë të propozimeve që do të bëhen nga partitë politike përkatëse). Këto grupe duhet të krijohen jo më vonë se 2 orë para mbylljes së votimit.       Shqyrtimi i çështjeve dhe marrja e vendimeve   Ndryshime janë bërë dhe në procedurat e shqyrtimit të çështjeve nga KQZ-ja dhe Kolegji Zgjedhor i Gjykatës së Apelit. Këto ndryshime synojnë të bëjnë këtë proces më operativ dhe më transparent, gjë që do të rrisë besimin e subjekteve zgjedhore. Në të gjitha komisionet e ulëta zgjedhore, vendimarrja do të jetë katër me tre, ndërsa KQZ-ja për disa çështje siç janë: shpallja e rezultatit të votimit për listat shumëemërore për Kuvendin, vendimet kundër vendimeve të KZZ-ve ose KZQV-ve për rezultatin e zgjedhjeve, si dhe kërkesat për deklarimin e pavlefshmërisë së zgjedhjeve, miratohen kur votojnë pro jo më pak se 5 anëtarë të KQZ-së.     Monitorimi i medias gjatë fushatës zgjedhore   Ndryshime dhe konkretizime janë bërë dhe në monitorimin e fushatës së zgjedhjeve. Për këtë qëllim, KQZ-ja 10 ditë para fillimit të periudhës zgjedhore, ngre Bordin e Monitorimit të Medias. Ai i paraqet KQZ-së çdo ditë raport për përfundimin e monitorimit për ditën pararendëse. KQZ-ja shqyrton raportet e Bordit të Monitorimit të Medias jo më pak se një herë në javë. Bordi përbëhet nga 7 anëtarë. Secili nga anëtarët e KQZ-së cakton një anëtar të bordit që duhet të jetë me profesion ose përvojë pune si gazetar, analist ose studiues i mediave. Për kryerjen e monitorimit, Bordi shfrytëzon kapacitetet teknike që disponon Këshilli Kombëtar i Radios dhe Televizionit.     Financimi i zgjedhjeve   Për herë të parë në Kodin Zgjedhor, në mënyrë më të plotë dhe më të detajuar bëhet fjalë për financimin e zgjedhjeve, për burimet jopublike të financimit të fushatës zgjedhore, të shpërndarjes dhe rishpërndarjes së fondit për financimin e fushatës zgjedhore dhe deklarimin e shpenzimeve të kësaj fushate. Kjo mënyrë zgjidhjeje duket se është transparente dhe duhet të ndikojë në parandalimin e abuzimeve të mundshme. Mund të përmendim gjithashtu faktin se, në nenin 143 të Kodit thuhet se “Fondet e buxhetit për financimin e zgjedhjeve duhet të jenë të disponueshme nga KQZ-ja 6 muaj para mbarimit të mandatit të Kuvendit …”.    Vëzhguesit vendas   Sipas nenit 18, pika 4 e Kodit Zgjedhor të pandryshuar, kërkesat e vëzhguesve shqiptarë për akreditim i paraqiteshin KQZ-së jo më vonë se 15 ditë para datës së zgjedhjeve, ndërsa me ndryshimet që i janë bërë dispozitës së mësipërme ato mund të paraqiten jo më herët se 45 ditë para datës së zgjedhjeve. Ky ndryshim mendojmë se e kufizon sferën e vëzhgimit, sepse vëzhguesve shqiptarë u lejohet të shikojnë vetëm fushatën zgjedhore, procesin e votimit si dhe atë të numërimit të votave dhe jo edhe aspektet e tjera të zgjedhjeve siç janë p.sh. shpallja e listave paraprake të zgjedhësve, zbatimi i procedurave për korrigjimin e tyre, paraqitja e kandidatëve dhe rregjistrimi i tyre etj. FJALA HYRËSE