Raport i monitorimit të pikës kufitare të Morinës, Kukës

Në kuadër të monitorimeve të pikave kufitare, në datat 16-18 nëntor 2006 u krye një monitorim në pikën kufitare të Morinës në Kukës dhe në Drejtorinë e Policisë së Qarkut Kukës.

Grupi i vëzhgimit mori takim me z. Beqir Cenaj, shef i sektorit të Policisë kufitare për qarkun e Kukësit. Përgjithësisht problemet që haseshin kishin të bënin me kthimin e personave të kthyer (deportivëve) që kanë kaluar legalisht kufirin dhe janë kapur në Serbi në tentativë për të kaluar ilegalisht në  Kroaci, Slloveni etj. Sipas z. Cenaj kjo situatë ka qënë problematike para 2-3 muajsh, sepse ishin rreth 20 persona në javë që ktheheshin nga Kosova.

Për gjithë prefekturën e Kukësit, deportivët kthehen vetëm në pikën e kalim kufirit të Morinës dhe jo në pika të tjera kufitare.

Sipas statistikave për gjithë vitin 2006 janë rreth 1000 persona të kthyer në këtë pikë kufitare, të gjithë shqiptarë.

Në bazë të marrëveshjes së ripranimit ka shumë persona që kthehen kryesisht nga Anglia, por ata kthehen me avion në Rinas, ndërsa ata që janë deklaruar si kosovarë kthehen në Prishtinë me avion dhe shpërndahen vetë nëpër Shqipëri.

Personat e kthyer intervistohen në Morinë, i merren gjeneralitet dhe bëhen verifikimet e mundshme. Në shumë raste kontaktohen drejtoritë e rretheve përkatëse,verifikohen gjeneralitetet dhe më pas lihen të lirë. Personat që kthehen pas verifikimeve lihen të lirë që në Morinë.

Për personat e dyshuar kryhen intervista selektive të cilat nuk zgjasin më shumë se dy orë.

Në pikën e Morinës me probleme rezultojnë personat e kthyer nga Serbia.Megjithëse kishte një rënie të fluksit të të kthyerve,gjatë muajit tetor ishin regjistruar 118 të deportuar.

Problemi kryesor mbetet infrastruktura. Pika kufitare e Morinës ka vetëm një ndërtesë të vogël që përdoret nga policia kufitare dhe shërbimi doganor. Si pasojë nuk ka vend ku personat e kthyer të intervistohen. Intervistat zhvillohen në një zyrë të vogël të oficerëve të policisë kufitare.

Personat e kthyer qëndrojnë në një ambjent të hapur në Morinë deri në 12 orë deri sa të mbarojnë verifikimet. Gjithashtu mangësi kishte përsa i përket transportit, pasi nuk ka një mjet që të bëjë të mundur transportin e tyre. Në pikën e Morinës nuk ka personel femra, megjithëse stafi ishte i plotësuar. Në rastet  kur paraqiten si persona të kthyer femra ose të mitur njoftohet zyra e antitrafiqeve e cila është më e specializuar për të trajtuar këtë kategori personash. Intervistat me këtë kategori bëheshin në bazë të plotësimit të një pyetësori të hartuar nga sektori i anti trafiqeve.Në komisariat kishte personel femra.

Një problem tjetër është ofrimi i ushqimit. Në shumicën e rasteve të kthyerit ndihmohen nga policia kufitare me bukë dhe me ushqime, të cilët i paguajnë nga xhepi i tyre.

Ka raste kur persona të kthyer kanë pretenduar për keqtrajtime në vendet ku grumbullohen në Serbi, përgjithësisht ata mbahen nga 1 javë deri në 1 muaj burg deri sa të kthehen në Shqipëri.

Në përfundim të këtij monitorimi përfaqësuesit e Komitetit  Shqiptar të Helsinkit dolën me disa rekomandime:

1. Të hartohet një udhëzim, ose rregullore për kohën e verifikimit të të kthyerëve, në mënyrë që të kthyerit të mos qëndrojnë në pikat pritëse më shumë se 12 orë.

2. Të shikohet mundësia për krijimin e një ambjenti të përshtatshëm për të mbajtur dhe intervistuar personat e kthyer.

3. Në pikat e Kalimit Kufitar duhet të ketë efektiv policie femër, për të intervistuar të kthyerit femra, të cilat mund të jenë edhe viktima të trafikut.

4. Të parashikohet një buxhet i vogël i ndihmës së parë për personat e kthyer që kanë nevojë për asistencë në ushqim dhe transport. Shumë shpesh kjo ndihmë jepet nga të ardhurat personale të punonjësve të policisë.