Respektimi dhe mbrojtja e të drejtave të minoriteteve dhe grupeve të cënueshme për diskriminim

08.12.2007

Respektimi dhe mbrojtja e të drejtave të minoriteteve dhe grupeve të cënueshme për diskriminim ka qënë dhe mbetet në vëmendje të Komitetit Shqiptar të Helsinkit. Kohët e fundit, KSHH kreu një studim kërkimor, nën këndvështrimin e rekomandimeve të Komisionit Evropian kundër Racizmit dhe Intolerancës (ECRI) lidhur me respektimin e të drejtave të Romëve dhe Egjyptianëve, të dhëna në raportin e tretë për Shqipërinë. Disa nga përfundimet kryesore të këtij studimi janë:

1. Që nga botimi i Raportit të Tretë për Shqipërinë nga ECRI (viti 2004) janë bërë disa përmirësime pozitive në legjislacionin penal, duke parashikuar si  rrethanë rëndësuese kryerjen e veprës e shtyrë nga motive që kanë të bëjnë me gjininë, racën, fenë, kombësinë, gjuhën, bindjet politike, fetare ose sociale. Gjithashtu, me ndryshimet e bëra parashikohet kryerja e veprës penale të Torturës për arsye diskriminimi.
2. Deri më sot, nuk ka ligj të posaçëm kundër diskriminimit. Në vitin 2006  është ndërmarrë nisma nga aktorë të shoqërisë civile për hartimin të projekt-ligjit kundër diskriminimit, por projekti nuk është miratuar ende.
3. Megjithë përpjekjet për rritjen e përfaqësimit të minoriteteve në strukturat e ndryshme shtetërore, komuniteti egjyptian nuk ka ende një përfaqësues në Komitetin Shtetëror të Minoriteteve me argumentin se nuk njihet si minoritet. Të gjitha minoritetet e tjera kanë përfaqësuesin e tyre pranë këtij Komiteti. Është e rekomandueshme që ky Komitet të forcojë rolin e tij në mbrojtje të të drejtave të minoriteteve dhe të grupeve të tilla si egjyptianët.
4. Në fushën e arsimit ka progres lidhur me programet e reja të edukatës shoqërore, historisë etj. Pakicat, tolerenca, mirëkuptimi dhe bashkëjetesa kanë zënë një vend të rëndësishëm në tekstet e reja. Është ngritur një grup për të riparë përmbajtjen e tekstit të historisë me qëllim që të hiqen shprehjet denigruese për  pakicat.  Megjithatë, procesi i rishikimit  te teksteve ka vonesa. Nuk ka të dhëna nëse shtëpitë botuese bashkëpunojnë me përfaqësues të pakicave në hartimin e këtyre teksteve. Ndonëse tekstet vlerësohen nga grupe ekspertësh të Ministrisë së Arsimit dhe Shkencës (MASH), të cilët punojnë mbi bazën e udhëzimeve dhe standarteve të miratuara për aprovimin e teksteve të historisë dhe marrëveshjeve që MASH ka në këtë fushë, grupet e autorëve të teksteve duhet të informohen për rekomandimet që ekzitojnë në këtë fushë.
5. Prej kohësh, nga ana e Avokatit të Popullit dhe shoqërisë civile është marrë nisma për amendimin e ligjit të “Gjendjes Civile”, por deri tani nuk është asgjë.
6. Deri më sot nuk ka statistika që të evidentojnë gjendjen e frekuentimit të  kopshteve nga fëmijët Romë dhe kapacitetet thithëse të institucioneve të arsimit parashkollor për fëmijët e këtij komuniteti. Ndonëse hapja dhe funksionimi i kopshteve Romë ka qënë një nga masat prioritare që ka gjetur mbështetjen e gjerë të donatorëve të huaj dhe vendas falë bashkëpunimit që ato kanë patur me shoqatat Rome, më shumë nisma duhen marrë nga organet e qeverisjes vendore.  Njësitë e qeverisjes vendore kanë marrë masa për të nxitur regjistrimin e fëmijëve Romë në institucionet e arsimit parashkollor. Përvoja e Bashkisë së Tiranës për të rritur kapacitetet thithëse duke ulur pagesat për familjet në nevojë është një iniciativë për t’u përshëndetur, por nuk ka informacion për iniciativa  të kësaj natyre nga njësitë e rretheve të tjera të qeverisjes vendore.
7. Për vitin 2007, MASH u ka dhënë prioritet investimeve që synojnë komunitetin Rom përmes raundit të granteve konkurruese. Njësitë e qeverisjes vendore ku banon komuniteti Rom duhet të jenë më proaktive për të thirrur fonde nga buxheti i shtetit përmes këtyre projekteve.
8. Fushatat sensibilizuese për përfshirjen e fëmijëve Romë kanë qenë të pjesshme dhe jo gjithëpërfshirëse. Në to ka munguar koordinimi i mjeteve dhe forcave të shoqatave me ato të institucioneve arsimore. Është e nevojshme që të gjithë aktorët që punojnë në këtë fushë të koordinojnë  përpjekjet e tyre.
9. Megjithëse është parashikuar vendosja e sanksioneve për familjet që nuk çojnë fëmijët në shkollë, kjo masë pothuajse nuk është zbatuar. Për t’iu ardhur në ndihmë nxënësve që kanë braktisur shkollën është inicuar projekti “Shansi i dytë”. KSHH-ja inkurajon nisma të tilla dhe sugjeron që ato të shtrihen  në çdo zonë ku jeton minoriteti Rom.
10. Në kuadër të reformave për përmirësimin e kurrikulës së shkollës, është e rekomandueshme që në planet e reja mësimore ku do të përfshihen lëndët me zgjedhje, MASh dhe komisionet e kurrikulave të ftojnë përfaqësues të komunitetit Rom për të tërhequr mendimet e tyre lidhur me temat që duhet të përfshihen në programe dhe për të njohur më mirë vlerat dhe kulturën e minoriteteve.  
11. Kohët e fundit vihet re një rritje e vëmendjes së medias ndaj çështjeve të minoritetit Rom, ajo nuk është ende në nivelin e duhur. Ka patur raste që media, në drejtim të trajtimit të çështjeve të minoritetit Rom dhe komunitetit Egjyptian, ose ngjarjeve që mund të ndodhin në gjirin e tyre, nuk respekton etikën gazetareske. Trajnimet e gazetarëve në lidhje me çështjen e minoriteteve në Shqipëri nuk janë të mjaftueshme. Është e rekomandueshme rritja e nivelit të informimit të gazetarëve lidhur me vlerat, kulturën dhe traditat e minoriteteve dhe etikës profesionale të trajtimit të problemeve të tyre.
12. Minoritetit Rom dhe komunitetit Egjyptian kanë një përfaqësim të ulët në jetën publike. Përzgjedhja e tyre në strukturat përfaqësuese bëhet duke marrë në konsideratë kryesisht aktivizimin e tyre në parti politike, por minoriteti Rom dhe komuniteti Egjyptian nuk e sigurojnë lehtësisht një gjë të tillë.  
13. Zbatimi i masave pozitive-favorizuese në punësimin e minoriteteve në përgjithësi nuk realizohet.  Janë marrë disa masa për përfaqësimin e tyre në rradhët e policisë, por përfaqësimi lë për të dëshiruar.
14. Lidhur me çështjen e “komunitetit egjyptian” deri më sot, shteti nuk e ka njohur këtë komunitet si një grup minoritar, i cili meriton vëmendje të veçantë. Megjithë rekomandimet e organizatave vendase dhe të huaja, deri më sot nuk është parashikuar një strategji e veçantë për këtë komunitet. Pavarësisht nga fakti i mosnjohjes së tyre si minoritet nga ana e shtetit, komuniteti egjyptian  ka nevojë për mbrojtje të veçantë.