Cilido punonjës ka të drejtë për të gëzuar kushtet e punës

11.02.2008

Komiteti Shqiptar i Helsinkit (KSHH-së) ka ndjekur me shqetësim situatën e rëndë në minierën e Bulqizës dhe në sektorë të tjerë të jetës si: ndërtim, uzina kimike dhe mekanike ku si pasojë e mungesë së mbrojtjes në punë kanë humbur jetën disa punonjës.

KSHH-ja i shpreh ngushëllimet familjes së minatorit që humbi jetën në minierën e Bulqizës dhe shpreh shqetësimin së raste të tilla janë të përsëritura brenda një harku kohor të shkurtër.

KSHH-ja sjell në vëmendje të Qeverisë shqiptare, të Ministrisë së Ekonomisë  dhe Ministrisë së Punëve dhe Çështjeve Sociale se e drejta për kushte të drejta pune është një drejtë themelore  e sanksionuar që në Paktin e të Drejtave Ekonomike, Sociale dhe Kulturore.

Ndonëse Shqipëria ka ratifikuar shumë instrumenta ndërkombëtarë në këtë fushë mes të cilave edhe Kartën Sociale Europiane të ndryshuar, në sektorë të ndryshëm të ekonomisë  shkelet rëndë e drejta për kushte pune dhe nuk janë marrë masa për mbrojtjen në punë, vënien para përgjegjësisë punëdhënësit dhe dëmshpërblimin e të dëmtuarve ose familjarëve të tyre.

Sipas nenit 2 të Kartës Sociale Europiane të ndryshuar, Qeveria Shqiptare ka marrë angazhimin që të eleminojë rreziqet dhe kushtet e pashëndetshme dhe kur kjo nuk është e mundur të ulë këto rreziqe në mënyrë të mjaftueshme, të nxjerrë rregullore shëndeti dhe sigurimi. Ndonëse kodi i punës (neni 40) sanksion se punëdhënësi detyrohet të marrë masat e nevojshme mbrojtëse kundër rreziqeve të veçantë në miniera, në ndërtim, në industrinë kimike etj,   aksidentet e fundit tregojnë se ky detyrim nuk përmbushet.

KSHH-ja vëren se masat mbrojtësë në punë, aktet ligjore dhe nënligjore që ekzistojnë në fushat e caktuara nuk njihen dhe nuk shqyrtohen me punonjësit. Zbatimi formal i procedurave të njohjes nuk mund të justifikojë faktin se punonjësit janë njohur me to dhe se këta të fundit janë përgjegjës për aksidentet që pësojnë.

Me keqardhje KSHH-ja vëren se masat parandaluese nga aksidentet janë të dobëta dhe se reagimi i institucioneve përgjegjëse është i pjesshëm dhe vetëm kur ndodhin aksidentet.

 Në kuadër të mbrojtjes së të drejtave të punonjësve, Komiteti Shqiptar i Helsinkit:

1. I bën thirrje Qeverisë Shqiptare të ndërmarrë hapa konkrete dhe të shpejtë në drejtim të kontrollit të respektimit të mbrojtjes në punë, jo vetëm në minerën e Bulqizës, por edhe në sektorët e ndërtimit, të industrisë së këpucëve, industrisë kimike etj; të kontrollojë dhe të vlerësojnë nëse punëdhënësit kanë marrë masa konkrete për mbrojtjen në punë nga rreziqet dhe sëmundjet profesionale.

2. KSHH-ja i drejtohet institucioneve përgjegjëse që të ushtrojnë kontroll te punëdhënesit për të parë shkallën e kualifikimit të punëmarrësve dhe nëse ka programe të kualifikimit fillestar dhe vazhdues të tyre, ka informime periodike për kushtet e punës dhe rreziqet e tyre dhe nëse kanë marrë masat e nevojshme për të shmagur këto rreziqe.

3. KSHH-ja i rekomandon Këshilli Kombëtar të punës që të ndërmarrë konsultime lidhur me politikat e formimit profesional dhe mbrojtjes së punëmarrësve, higjenën dhe sigurimin teknik në të gjithë sektorët, por në mënyrë të veçantë në sektorët më problematikë. 

4. KSHH-ja i rekomandon Inspekoriatit të Punës të ushtrojë kontroll lidhur me sigurimin në punë të punonjësve që punojnë në sektorë të tillë dhe të sigurimit të jetës dhe të shendetit në rast aksidentesh. Në jo pak raste personat e aksidentuar dhe familjarët e tyre nuk kompesohen në rast aksidenti ose sëmundje profesionale. 

5. KSHH-ja i bën thirrje Ministrisë së Punëve dhe Çështjeve Sociale që në bashkëpunim me Ministrinë e Shendetetësisë të rrisin kontrollin lidhur me mbrojtjen e punonjësve nga sëmundjet profesionale.  

6.  KSHH-ja i bën thirrje çdo inspektori pune që para se të japë leje për vënien në punë të një ndërmarrje ose hapjen e mjedisit të punës duhet të kontrollojë dhe të zbatojë me korrektesë zbatimin e rregullave të mbrojtjes në punë. Organet kompetente nuk duhet të liçensojnë fima private nëse ato nuk respektojmë kërkesat e kodi të punës. 

7. Gjithashtu, KSHH-ja u rekomandon institucioneve përgjegjëse rritjen e kontrollit për të evidentuar dhe parandaluar punësimin e fëmijëve në moshë në sektorë ku nuk lejohet punësimi i tyre ose kushtet e punës si qëndrimi dhe lëndët që përdoren janë të dëmshme për shëndetin e tyre. 

8. KSHH-ja i rekomandon sindikatave të punonjësve të rrisin vëmendjen e tyre lidhur me kushtet që përmbajnë kontratat kolektive të punës, të mos tolerojnë parashikimin e rregullave të buta të mbrojtes në punë në këmbim të rritjes së pagës së punonjësve.

KSHH-ja beson se me një angazhim të tërë strukturave përkatëse dhe një respektim më të mirë të të drejtave dhe detyrime, jeta dhe shendeti i punonjësve do të mund të mbrohet.