KSHH

TEL/FAX

++355(4)233671

MISIONI I KSHH-së

Misioni kryesor I KSHH-së është vëzhgimi I respektimit të të drejtave dhe lirive të njeriut dhe reagimi për rivënien e tyre në vend, sensibilizimi I shtetasve mbi mbrojtjen e të drejtave dhe lirive të tyre; përmirësimi I legjislacionit dhe praktikës për zbatimin e ligjit nëpërmjet oponencave dhe rekomandimeve si në fazën e draftimit të tyre, ashtu edhe gjatë zbatimit të tyre.

Tryezë e rrumbullakët

 “Paraqitja e të dhënave të dala nga vëzhgimet e KSHH-së lidhur me respektimin e të drejtave të të paraburgosurve dhe të të dënuarve”

Tiranë, më 9 Shkurt 2005

Në datën 9 Shkurt 2005, në ambjentet e Hotel Rogner, Komiteti Shqiptar i Helsinkit organizoi tryezën me temë “Paraqitja e të dhënave të dala nga vëzhgimet e KSHH-së lidhur me respektimin e të drejtave të të paraburgosurve dhe të të dënuarve”. Ky aktivitet u krye në kuadër të projektit “Reforma në burgje dhe roli i shoqërisë civile në Shqipëri” i mbështetur financiarisht nga Komiteti Suedez i Helsinkit. Qëllimi i kësaj tryeze ishte prezantimi i përfundimeve dhe rekomandimeve më kryesore të dala nga procesi i vëzhgimeve që KSHH-ja ndërmori në disa vende paraburgimi dhe burgje lidhur me respektimin e të drejtave të të paraburgosurve dhe të dënuarve nga administrata e këtyre institucioneve.

Në këtë aktivitet morën pjesë Z. Anastas Duro, Zv. Ministër i Drejtësisë, përfaqësues të lartë nga Ministria e Drejtësisë, Z. Ëngjëll Hysi, Drejtor i Përgjithshëm i Burgjeve, përfaqësues të tjerë nga Drejtoria e Përgjithshme e Burgjeve, përfaqësues të lartë nga Ministria e Rendit Publik, përfaqësues nga institucione të tjera shtetërore të tilla si nga zyra e Prokurorisë së Përgjithshme të Shqipërisë, Prokuroria e Rrethit Tiranë, Avokati i Popullit, si edhe disa nga drejtuesit e insitutioneve të vëzhguara. Pjesëmarësit në këtë tryezë vlerësuan përfundimet e KSHH-së si objektive dhe të paraqitura me një kulturë profesionale.

Më poshtë po ju paraqesim disa nga çështjet e ngritura në tryezë:  

Gjatë muajve shtator – dhjetor 2004, KSHH-ja ka ndërmarrë një raund misionesh vëzhgimi në 16 komisariate policie me dhoma paraburgimi përkatësisht në rrethet Berat, Elbasan, Vlorë, Tepelenë, Korçë, Pogradec, Durrës, Krujë, Kukës, Lezhë, Shkodër, Fier, Gjirokastër, Krujë dhe Mat si edhe institucionin e paraburgimit nr. 313 Tiranë. Në institucionet e riedukimit KSHH ndërmori vëzhgime në Burgun nr. 325 dhe nr. 302 Tiranë, Burgun e Krujës, të Tepelenës, Peqinit, Rrogozhinës, Vaqarrit, dhe Spitalin e Burgut. Vëzhgimet u realizuan nga një grup prej­­ 34 vullnetarë të përzgjedhur nga KSHH në fusha të tilla si drejtësi, shkenca sociale dhe mjekësi, të cilët u trajnuan për objektin e vëzhgimit, metodologjinë e tij dhe përgatitjen e raportit të vëzhgimit. 

A. Respektimi i të drejtave të personave në vendet e paraburgimit

1. Kuadri ligjor dhe nënligjor. Legjislacioni në këtë fushë mendojmë se është bashkëkohor. Vëzhgimet e fundit të KSHH-së konfirmuan edhe një herë se në mjaft raste, defektet, mungesat ose shkeljet ligjore që kanë ndikuar drejtpërsëdrejti në cënimin e të drejtave të të paraburgosurve dhe të dënuarve nuk kanë të bëjnë me boshllëqet në ligj. Megjithatë, duam të sjellim në vëmendje faktin se administrata e vendeve  të paraburgimit, me përjashtim të paraburgimit të Vlorës dhe atij nr. 313, Tiranë, zbatonte Rregulloren Nr. 1075, datë 15.09.1999 të Ministrisë së Rendit “Për sigurimin e trajtimin e të paraburgosurve”, në një kohë kur është miratuar nga Ministria e Drejtësisë, Rregullorja “Për organizimin e funksionimin  e sistemit të paraburgimit” nr.3750/2 datë 23.07.2003. Duke patur parasysh faktin se sistemi i paraburgimit me ligj është nën varësinë e Ministrisë së Drejtësisë, KSHH tërheq vëmendjen e autoriteteve përkatëse se zbatimi ende i Rregullores Nr. 1075, datë 15.09.1999 të Ministrisë së Rendit “Për sigurimin e trajtimin e të paraburgosurve” është jo vetëm i papranueshëm, por edhe i kundraligjshëm. 

2.         Varësia e vendeve të paraburgimit.

Sistemi i paraburgimit vazhdon të jetë në varësi të Ministrisë së Rendit Publik me përjashtim të institucionit nr. 313 dhe paraburgimit të Vlorës në një kohë kur sipas nenin 6 të ligjit nr. 8678, datë 14.V.2001, “Për organizimin dhe funksionimin e Ministrisë së Drejtësisë”, thuhet:  “Ministria e Drejtësisë drejton sistemin e paraburgimit…”. 

KSHH është në dijeni të vështirësive financiare dhe infrastrukturore që kanë penguar këtë proces të ecë përpara si edhe masat që parashikon Masterplani për sistemin e paraburgimit megjithatë KSHH,  vë në pah se mbajtja ende e paraburgimit në varësi të Ministrisë së Rendit Publik përbën shkelje të ligjit nr. 8678, datë 14.V.2001 dhe të VKM-së nr. 327, datë 15.V.2003 dhe kërkon nga organet kompetente të marrin masa të shpejta dhe konkrete për zbatimin rigoroz të tij.

Transferimi i vendeve të paraburgimit në varësi të Ministrisë së Drejtësisë nuk përbën thjesht një detyrim ligjor, por kjo masë do të shoqërohet me një angazhim më të madh të vetë të këtij institucioni për të përmirësuar kushtet e paraburgimit që janë me të vërtetë shqetësuese dhe ku elementët pozitivë janë thuajse të padukshëm.

3.         Transferimi i personave të dënuar me vendim gjyqësor të formës së prerë. KSHH ka përshëndetur masat e marra nga Ministria e Drejtësisë dhe Drejtoria e Përgjithshme e Burgjeve për transferimin e të dënuarve me vendim të formës së prerë të gjykatës në institucionet përkatëse të riedukimit, të cilat u intensifikuan për periudhën korrik-dhjetor 2004. Në përgjithësi, kjo ka ulur nivelin e mbipopullimit në komisariate. Megjithatë, nga vëzhgimet gjatë tremujorit të fundit të vitit 2004, në disa nga komisariatet u vu re një numër i konsiderueshëm të dënuarish me vendim të formës së prerë të gjykatës të cilët mbaheshin në ambjentet e paraburgimit.

Duke pasur parasysh faktin se mbajtja e të dënuarve në paraburgim cënon rëndë të drejtat e kësaj kategorie shtetasish si edhe përbën shkelje të ligjit për ekzekutimin e vendimeve penale, KSHH u rekomandon organeve përgjegjëse shtetërore të marrin të gjitha masat për transferimin e të dënuarve me vendim të formës së prerë të gjykatës në vendet përkatëse të vuajtjes së dënimit ose të konvertohet koha e qëndrimit në paraburgim e kësaj kategorie individësh në favor të tyre, siç e parashikon ligji. Gjithashtu, KSHH rekomandon që të ketë një koordinim më të mirë të punës mes Prokurorisë së rrethit dhe DPSH-së që transferimet të bëhen në përputhje me  ligjin.

4.         Lidhur me infrastrukturën e vendeve të paraburgimit. Nga vëzhgimet rezultoi se infrastruktura e ndërtesave të disa komisariateve të policisë ishte problematike. Gjithashtu, gjendja e ambjenteve të paraburgimit në pjesën më të madhe të tyre nuk plotësonte parametrat e përcaktuara në ligj. Këtu mund të përmendim ambjentet e paristrukturuara me lagështirë, mungesa e sistemit të ngrohjes, të orendive elementare në dhoma, ndriçimi natyror i pamjaftueshëm, dritë artificiale me ndërprerje, fjetja realizohej në kushte aspak normale, disa dhoma paraburgimi përmbyteshin etj. Kjo gjendje serioze ka pasoja të rënda shëndetësore dhe psikologjike të cilat lënë gjurmë në personalitetin e personave të paraburgosur dhe cënojnë rëndë të drejtën e tyre për një jetë në kushte normale jetese.

Për sa më sipër KSHH tërheq vëmendjen e autoriteteve përgjegjëse shtetërore që të përshpejtojnë përpjekjet e tyre me qëllim përmirësimin e kushteve fizike në dhomat e paraburgimit, gjë që do të çojë në një respektim më të mirë të të drejtave të paraburgosurve.

5.         Kushtet higjieno-sanitare dhe higjiena vetiake. Kushtet higjeno-sanitare në dhomat e paraburgimit janë të rënda për rrjedhojë e disa faktorëve të tilla si ndërtimi i këtyre ambjenteve para shumë vjetësh dhe mungesa e financimit për mirëmbajtjen apo rikonstruktimin e tyre. Fondet për këtë qëllim ose janë shumë të vogla ose nuk ekzistojnë fare. Gjithashtu, faktorë të tillë si mbipopullimi, oraret e kufizuara për të paraburgosurit për të shkuar në tualet, mbajtja e ushqimeve të sjella nga familjarët në dhomat e paraburgimit në kushte aspak higjenike çojnë në përkeqësimin e kushteve higjeno-sanitare në këto ambjente. Përsa i takon kushteve vetjake të të paraburgosurve, ato linin shumë  për të dëshiruar pasi mungonin  kushtet optimale.

Duke pasur parasysh sa më lart, KSHH u tërheq vëmendjen organeve përgjegjëse shtetërore se duhet të merren masat e nevojshme për të siguruar kushte të përshtatshme higjieno-sanitare për t’u garantuar kështu të paraburgosurve mundësi për një higjienë personale të përshtatshme. Gjithashtu, të krijohen mjedise frigoriferike për të ruajtur ushqimin e të paraburgosurve dhe këta të fundit nuk duhet të mbajnë ushqime në dhomat e paraburgimit.

6.         Mbipopullimi. Dukuria e mbipopullimit, vazhdon të jetë e pranishme në pothuaj të gjithë vendet e paraburgimit ku është zhvilluar vëzhgimi. Numri i personave të disa dhomave të paraburgimit ka qenë dyfishi i kapacitetit të lejuar. Kjo gjendje cënon rëndë të drejtat e këtyre individëve. KSHH nxit organet përkatëse që të përshpejtojnë me vënien në zbatim të masave të parashikuara në këtë drejtim të Masterplanit  për sistemin e paraburgimit.

7.         Ushqimi dhe shërbimi shëndetësor. Për sa i takon ushqimit që u sigurohet të paraburgosurve Ministria e Drejtësisë në bashkëpunim me Ministrinë e Shëndetësisë ka përcaktuar normën ushqimore ku çdo person në paraburgim duhet të marrë 2700 kkal. Nga vëzhgimet rezultoi se norma dhe cilësia e ushqimit ishin larg kësaj norme, prandaj ushqimin e servirur nga personeli i vendeve të paraburgimit të paraburgosurit nuk e hanin, duke e kompensuar me ushqimin e thatë që u sillnin familjarët. Gjithashtu, për të paraburgosurit e sëmurë, duhet bërë trajtimi me dietë të veçantë, të miratuar nga specialisti i policisë me kërkesë të mjekut.

Shërbimi shëndetësor për të paraburgosurit linte shumë për të dëshiruar. Nga vëzhgimet rezultoi se në pjesën më të madhe të dhomave të paraburgimit shërbimi shëndetësor nuk realizohej gjatë 24 orëve në ditë ashtu siç është parashikuar në dispozitat ligjore, por të paraburgosurit vizitohen vetëm me kërkesën e tyre. Në strukturën e këtyre vendeve të paraburgimit kishte mjek me kohë të plotë, por nga vëzhgimi rezultoi se në disa vende paraburgimi ai mungonte. Në këto raste shërbimi shëndetësor realizohej nga ndihmësmjeku në rastet ku kishte një të tillë ose nga mjeku i urgjecës së spitalit të qytetit. Kishte edhe raste kur mjeku ishte i mbingarkuar pasi mbulonte qarkun ku ndodhej paraburgimi. Problem shqetësues mbeteshin mugesa të theksuara në medikamenteve mjekësore si edhe në bazën materiale të nevojshme. Kjo gjendje e tillë shqetësuese u justifikua nga mjekët e paraburgimeve me faktin se, shumë nga ilaçet që mjekët u përshkruanin të paraburgosurve, nuk gjendeshin në listën e atyre barnave të cilat ata (mjekët) furnizoheshin nga Depoja e Barnave të Ministrisë së Rendit Publik. KSHH rekomandon që të merren masa efikase për t’u siguruar të paraburgosurve një shërbim mjekësor në përputhje me ligjin si edhe të sigurohet furnizim i mjaftueshëm me ilaçe në paraburgim. Gjithashtu, duhet të krijohen ambjente të përshtatshme për të ofruar shërbimet mjekësore nga mjeku apo ndihmësmjeku brenda ambjenteve të paraburgimit.

8.         Trajtimi i të sëmurëve mendorë. Në disa dhoma paraburgimi të vëzhguara, të sëmurët mendorë dhe të sëmurët kronikë, mbaheshin në të njëjtat ambiente me të paraburgosurit e tjerë. KSHH rekomandon që të sëmurët me probleme mendore ose psikike, ose të sëmurët me sëmundje kronike të transferohen në institucione të posaçme, të përcaktuara me ligj.

9.         Dhuna në vendet e paraburgimit. Pavarësisht nga fakti se sa të rralla kanë qënë rastet e përdorimit të dhunës ndaj të paraburgosurve (pretendohet se dhunë më tepër është përdorur në momentin e ndalimit ose arrestimit) është e nevojshme që ndaj shfaqjeve të tilla të mbahen qëndrime të prera deri edhe në procedim penal. Në këtë drejtim, disa herë Komiteti Shqiptar i Helsinkit ka reaguar publikisht.

10.       Njohja nga personat e paraburgosur me të drejtat e tyre. Njohja e të paraburgosurve me të drejtat që i garanton ligji merr rëndësi të veçantë. Lidhur me këtë, KSHH sugjeron që të paraburgosurit duhet të informohen për të drejtat e tyre si edhe për të drejtën e mbrojtjes ligjore, që nga çasti i ndalimit ose arrestimit. Gjithashtu, KSHH rekomandon që të bëhet një punë më e madhe e personelit në paraburgim për t’i njohur të paraburgosurit me të drejtat dhe detyrimet e tyre për sa kohë janë në këto institucione.

11.       Të miturit në vendet e paraburgimit. Në përgjithësi nuk kishte seksione të veçanta për të miturit në paraburgimet e vëzhguara. Ata mbaheshin në dhomat e paraburgimit në disa raste edhe me elementë që paraqisnin rrezikshmëri të madhe shoqërore. Kjo vjen në kundërshtim me kuadrin ligjor edhe atë nënligjor shqiptar i cili siguron një trajtim të veçantë për këtë kategori të paraburgosurish. KSHH u rekomandon këtyre institucioneve se nëse mungon infrastruktura të merren masa që këta të mitur të mos mbahen në të njëjtat dhoma me persona me rrezikshmëri të lartë duke bërë një riklasifikim të të paraburgosurve me qëllim që të krijohen hapësira për një trajtim të veçantë të të miturve.

Lidhur me shërbimin mjekësor dhe atë stomatologjik kishte probleme dhe ankesa nga të miturit e intervistuar. Kishte pretendime se mjeku nuk i kishte takuar kur e kishin kërkuar. Kishte edhe raste kur i mituri ka kërkuar të dërgohet në qendrën ambulatore për trajtim stomatologjik dhe kjo nuk i është siguruar nga personeli i paraburgimit.

Lidhur me trajtimin e të miturve në paraburgim dhe në burgje do të sugjeronim të merren parasysh jo vetëm çështjet që u parashtruan më sipër por edhe problemet që janë trajtuar në një tryezë të mëparshme të organizuar nga Ministria e Drejtësisë në bashkëpunim me KSHH dhe UNICEF në lidhje me përmirësimin e projekt-akteve lidhur me sistemin e drejtësisë për të miturit.

12.       Gratë në paraburgim. Gratë në paraburgim janë gjithashtu një kategori individësh për të cilët ligji ofron një trajtim të veçantë. Ndërkohë sistemimi i tyre në ambjente të veçanta nga të paraburgosurit meshkuj realizohej me shumë probleme në paraburgim. Gjithashtu, në paraburgimet e vëzhguara nuk kishte personel femra që të prisnin dhe sistemonin gratë për aq kohë sa ato mbaheshin në paraburgim.

      Megjithatë, një shembull pozitiv vjen nga paraburgimi nr. 313 në Tiranë lidhur me trajtimin e veçantë që u sigurohet grave në paraburgim si në lidhje me punën edukative që bëhet me to dhe aktivitetet e tjera që organizohen gjatë programeve ditore.

13.       Personeli në paraburgim. Nga intervistat me personelin në vendet e paraburgimit të vëzhguara, ata theksuan nevojën e trajnimeve të mëtejshme për t’u njohur me ndryshimet që pëson legjislacioni shqiptar penal si edhe trajnime në lidhje me zbatimin sa më korrekt të legjislacionit në praktikë duke pasur parasysh realitetin e sistemit të paraburgimit në Shqipëri.

      Megjithatë, që të zbatohet një legjislacion demokratik dhe bashkëkohor, veç të tjerave kërkohet që personat e ngarkuar me këtë detyrë të kenë koncepte të drejta, të jenë të bindur se puna e tyre duhet të kontribuojë që nesër personat e paraburgosur të integrohen në shoqëri. Kjo ka të bëjë me trajtimin human të tyre, taktin që duhet të tregojnë, me besimin që duhet të krijojnë tek ata, me punën edukative, kulturore dhe arsimore me krijimin e kushteve më të mira të jetesës, etj.

B.        Respektimin i të drejtave të personave të dënuar me burgim

Këto dy vitet e fundit vërehen disa përmirësime në sistemin e institucioneve të vuajtjes së dënimit (burgjet). Gjatë kësaj periudhe, janë hapur burgjet e Peqinit dhe të Rrogozhinës. Së shpejti do të vihet në funksionim edhe burgu i Lezhës. Ministria e Drejtësisë, në këtë drejtim, ka një plan afatshkurtër dhe një plan afatgjatë si për infrastrukturën e burgjeve, ashtu dhe për kualifikimin e personelit që punon në to. Në kuadër të këtyre planeve, Drejtoria e Përgjithshme e Burgjeve është duke marrë masa konkrete për trajnimin e punonjësve të burgjeve në bazë të përvojës të disa vendeve demokratike. Gjithashtu, ka plane për hapjen e një fabrike për prodhimin e bukës për të burgosurit, si edhe të një ofiçine mekanike për automjetet etj. Po punohet gjithashtu, për përgatitjen e një plani edukimi të veçantë për të miturit etj.

Megjithatë, vëzhgimet e KSHH-së në disa burgje vërtetuan të meta dhe mungesa serioze, ndër të cilat mund të përmendim:

a.       Mosnjohja ose njohja e pakët  e të dënuarve me të drejtat që u siguron ligji;

b.      Kujdes i pamjaftueshëm për të miturit dhe për gratë;

c.       Mungesa të theksuara në kushtet higjieno-sanitare;

d.      Vizitat mjekësore nuk janë të rregullta, madje të sëmurët shpesh detyrohen të kërkojnë dhe të blejnë ilaçe që nuk sigurohen nga administrata e burgjeve;

e.       Vazhdon mbipopullimi gjë që sjell si pasojë keqësimin e kushteve dhe në disa raste edhe konflikte midis të dënuarve;

f.        Ka gjithashtu ankesa edhe për ushqimin sidomos për kalori të pamjaftueshme të tij;

g.       Ka ngadalësi në dërgimin e të sëmurëve mendorë në institucionet e specializuara etj.

Të metat, mungesat dhe shkeljet e mësipërme të ligjit që cënojnë të drejtat e të burgosurve dhe që ndikojnë negativisht në trajtimin e tyre vazhdojnë të jenë shqetësuese. Disa janë të karakterit objektiv dhe disa të karakterit subjektiv. Të parat kanë të bëjnë me gjendjen relativisht të keqe të infrastrukturës, ndërsa të dytat me të metat në moszbatimin rigoroz të ligjit, si edhe me konceptet e padrejta që ekzistojnë në një pjesë të personelit të burgjeve për të dënuarit. Ky i fundit duhet të trajtohet në mënyrë të tillë që të përgatitet në kushtet e vuajtjes së dënimit për t’u integruar në shoqëri mbas lirimit të tij.